Çalışma hakkı hem uluslararası insan hakları belgelerinde hem de ulusal anayasalarda temel bir insan hakkı olarak deşifre edilmiştir. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin 23. maddesi herkesin çalışma hakkına sahip olduğunu düzenler. Ancak hiçbir ülkede yabancıların çalışma hak ve özgürlüğü veya vatandaşlarla eşit koşullarda sağlanacak çalışma özgürlüğü yoktur. Devletlerin bu konuda bazı sınırlamalara gitmesi doğaldır. Buna göre, Türk hukukunda yabancıların çalışma serbestisi kanunla ve kamu düzeni, kamu sağlığı, kamu güvenliği ve kamu yararı gerekçeleriyle sınırlandırılmıştır.

Yabancı Personel Çalıştırmak

Yabancı yatırımcılar yatırımlarında yabancı personel istihdam etmek isteyebilirler. Bu çerçevede getirilen düzenlemeler, yabancı yatırımcılara aşina personel istihdam etme olanağını genişletmiştir. Bu doğrultuda yabancı yatırımcıların yabancı personel istihdam etme imkanlarını daha da artırmıştır. Personel çalıştırma kanunu kapsamındaki yabancıların çalışma izni olmaksızın Türkiye'de çalışmaları ve çalışmaları yasaktır. 

Çalışma izni

Çalışma izni, Türkiye'de çalışmak isteyen yabancı uyruklu kişilerin başvurduğu izin belgesidir. Günümüzde pek çok yabancı vatandaş Türkiye'nin sağladığı avantajlardan en net şekilde yararlanmak için Türkiye'de çalışmak istemektedir. Bu noktada kişilerin Türkiye'de çalışabilmeleri için çalışma iznine sahip olmaları gerekmektedir. Aksi takdirde çalışma izni olmadan Türkiye'de çalışan kişiler için yasal suç teşkil edecektir. Türkiye'de yasal olarak çalışma hakkına sahip olmak, Türkiye'nin sunduğu avantajlardan faydalanmak ve Türkiye'de çalışabilmek için çalışma izni başvurusunda bulunmanız gerekmektedir. Peki, Türkiye'de çalışmak için çalışma izni nasıl alınır? Gelin hep birlikte inceleyelim. 

Türkiye'de Çalışma İzni Nasıl Alınır?

Türkiye'de çalışma izni başvurusu yapılabilecek 2 farklı yol bulunmaktadır. Öğrencilere geçici oturma izni verilir. Öğrencilere verilen geçici ikamet izni dışında en az 6 ay geçerli ikamet izni bulunan yabancı uyruklu vatandaşlar doğrudan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına başvurabilirler. Başvurular e-devlet (online sistem) üzerinden online olarak yapılır. Bu başvuru şekline ev içi çalışma izni başvurusu adı verilir.

 Oturma izinleri göçmenlik dairelerinden alınabilir. Oturma izni başvuruları tıpkı çalışma izni başvurularında olduğu gibi online olarak yapılabilmektedir. En az 6 aydır geçerli oturma izni olmayan kişiler ikamet ettikleri ülkenin Türkiye Büyükelçiliği veya Konsolosluğuna başvurabilirler. Başvurular yine internet üzerinden online olarak yapılmaktadır. 

Yabancı çalıştıran işverenlerin çalışma izni kapsamında işe başlama ve bitiş tarihlerini bakanlığa bildirmeleri gerekmektedir. Ayrıca çalışma izninin iptalini talep etmeleri halinde 15 gün içinde bakanlığa bildirmeleri gerekmektedir. Bakanlıkça verilen çalışma izinlerinin iptaline ilişkin işveren başvuruları internet sistemi üzerinden yapılmaktadır. İşveren veya vekili tarafından imzalanmış dilekçenin sisteme yüklenmesi sonucunda iptal talebi işleme alınmaktadır. Ayrıca kağıt üzerinde bakanlığa gönderilmesine gerek yoktur.

Çalışma İzni ve Oturma İzni İlişkisi

Çalışma izni almanın iki farklı yöntemi olduğundan bahsetmiştik. Bu noktada biri oturma izni isterken diğeri oturma izni istememektedir. Oturma izni olmadan çalışma izni alan kişiler, oturma izni almaları gerekip gerekmediği konusunda araştırma yapmaktadır. Buna göre, çalışma izninin geçerli olduğu süre boyunca kişiler aynı zamanda oturma izni almış sayılmaktadır. Çalışma izninin sona ermesi ile birlikte kişilerin ikamet izinleri de bitmiş olacaktır. Çalışma izninin süresi dolmuş olmasına rağmen uzatmayıp Türkiye'de kalmaya devam eden kişilerin oturma izni ihlali söz konusu olacaktır. 

Çalışma İzni Türleri

Farklı çalışma izinleri vardır. Bu türler aşağıdaki gibidir. 

Çalışma süresi

Uzun dönem çalışma izni, yabancıların belirli bir bölgede çalışmaları için en fazla 1 yıl geçerliliği olan bir izindir. Bu çalışma izni her yıl yenilenmelidir. 

Süresiz Çalışma İzni

Süresiz çalışma izni, yasal olarak herhangi bir bölgede herhangi bir süre sınırlaması olmaksızın çalışma hakkının tanınmasıdır. Kişilerin belirsiz çalışma başvurusu yapabilmesi için Türkiye'de 8 yıl boyunca sürekli ve yasal olarak ikamet etmiş olması gerekmektedir. 

Bağımsız Çalışma İzni

Bağımsız çalışma izni, kişilere bölge, meslek, iş ve süre gibi herhangi bir kısıtlamanın bulunmadığı durumlarda yasal çalışma hakkı verilmesini ifade eder. Söz konusu çalışma izni ile Türk işgücündeki piyasa sınırlamaları dikkate alınmamaktadır.

Türkiye'de İlk Uygulama

Türkiye'de bulunan ve en az 6 ay ikamet izni bulunan yabancıların yaptığı başvuru türüdür. 

Yurt Dışı İlk Başvuru

Yabancıların ikamet tezkeresine sahip olmadığı durumlar da bulundukları ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti dış temsilciliğine giderek başvuruda bulunmaları gerektiği anlamına gelmektedir. 

Uluslararası Koruma Başvurusu

Türkiye'de uluslararası koruma altında olan ve uluslararası koruma başvurusunda bulunan yabancıların yaptığı başvuru türüdür.

Geçici Koruma Başvurusu

Türkiye'de geçici koruma altında bulunan ve Suriye vatandaşlığına sahip yabancı uyrukluların yaptığı başvurulardır. 

Uzatma Başvurusu

Daha önce bakanlıktan alınan ve devam eden çalışma izninin uzatılması için uzatma başvurusu yapılıyor. Bir önceki çalışma izninin bitimine 2 ay kala başvuru yapılması gerekmektedir.